Udział w mediacji pozostaje dobrowolny, nawet po nowych przepisach z 2026 roku. Nie możesz zostać fizycznie zmuszony do zasiadania przy stole mediacyjnym.
Ale przepis wprost przewiduje konsekwencje finansowe odmowy. Wynikają one z art. 103 KPC, który daje sądowi prawo do nałożenia na stronę obowiązku zwrotu kosztów postępowania wywołanych niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem. Nieuzasadniona odmowa udziału w mediacji mieści się w tej kategorii.
Co to oznacza w praktyce
Wyobraźmy sobie spór budowlany o 200 000 zł. Strona A składa pozew. Sąd kieruje sprawę do mediacji. Strona B odmawia bez uzasadnienia.
Sprawa trafia na wokandę. Po 24 miesiącach i opinii biegłego sąd wydaje wyrok. Strona B przegrywa.
Sąd zasądza od strony B zwrot kosztów procesu. Łącznie kilkadziesiąt tysięcy złotych.
Teraz zmień scenariusz: ta sama strona B odmawia mediacji, ale wygrywa sprawę. Sąd może i tak obciążyć ją kosztami wywołanymi odmową, bo zachowała się w sposób przedłużający i podnoszący koszty postępowania.
Kiedy odmowa jest uzasadniona
Przepisy nie definiują zamkniętego katalogu uzasadnionych powodów. Z orzecznictwa wynika kilka sytuacji.
Pierwsza: obiektywna niemożność mediacji, np. brak zdolności do czynności prawnych jednej ze stron, stan upadłości.
Druga: sprawa dotyczy wyłącznie kwestii formalnoprawnej, którą sąd rozstrzyga bez oceny okoliczności faktycznych.
Trzecia: istnieje wyraźna dysproporcja stron wynikająca z przemocy lub groźby.
Ostatecznie to sąd ocenia, czy odmowa była uzasadniona.
Strategia zamiast odruchu
Przyjedź na pierwsze spotkanie mediacyjne. Oceń gotowość drugiej strony do rozmowy. Jeśli zobaczysz, że traktuje mediację jako formalność do odhaczenia, możesz zakończyć swój udział po pierwszej sesji. Odmowa po podjęciu próby jest znacznie trudniejsza do zakwestionowania niż odmowa z góry.
Ta strategia kosztuje kilka godzin i kwotę mediacji sądowej (minimum 300 zł przy nieustalonej wartości sporu). Chroni Cię przed ryzykiem niekorzystnego rozliczenia kosztów przez sąd.
Jeśli potrzebujesz się skonsultować to zadzwoń: +48 455 569 231